History of Homenetmen

(Armenian version below)

Dating back to 1910, Armenians living in Constantinople participated and prospered in various athletic groups. One of the coaches of these groups, Shavarsh Krissian, with the help of his periodical “Manramarz” publicized the need to unite all Armenians under one organization. Unification plans were halted as in 1914 World War I began. Soon after in 1915 the Armenian Genocide tragically took the life of Shavarsh Krissian as he along with other Armenian intellectuals and leaders were killed at the Ayachi prison in Bosporus.

With the end of the war, a new group of Armenians set out to continue Krissian’s dream. Seven Armenians convened a meeting in Constantinople on November 16, 1918 in order to unite all of the Armenian athletic groups under the name “Homenetmen” (Armenian General Athletic Union and Scouts). The participants of the Homenetmen Constituent Meeting were as follows: Grigor Hagopian, Dikran Khoian, Levon Hagopian, Karlo Shahinian, Haig Jizmejian, Vahram Papazian, & Jirair Khorasanjian.

The first Homenetmen Executive Committee was formed on December 16, 1918. After its establishment in 1918, four Homenetmen chapters were soon opened in various Constantinople neighborhoods.

On July 20, 1920 the founding members of Homenetmen were officially invited to the independent Republic of Armenia. The purpose of the meeting was to share both their knowledge and expertise regarding athleticism and scouting with the Republic’s government. The Homenetmen Executive Committee sent Vahan Cheraz, Dikran Khoian, and Onig Yazmajian to the meeting. Although initially successful in their efforts to spread Homenetmen’s athletic and scouting movement within Armenia, Homenetmen later was banned from Armenia after Armenia’s succession into the Soviet Socialist Republic.

Similarly, in 1922, the Homenetmen chapters in Constantinople were forced to close their doors, This caused the organization’s leaders to disperse throughout the world. In 1924, the organization’s development resumed establishing a chapter in Beirut, Lebanon, and later on in 1925 in Aleppo, Syria. From that point on Homenetmen continued to organize chapters within the large Armenian communities in the area.
committee
HOMENETMEN’S TIMELINE

1910 – 1919

In February of 1911, well known athlete and Coach Shavarsh Krissian publishes his first Marmnamarz magazine, where he establishes the concept of an Armenian Olympics. Krissian also visions the organization of all Armenian athletic clubs and teams under one umbrella organization. The organization of an Armenian Olympic games happens immediately, however the organization of an umbrella organization does come to fruition until 1919, after Krissian’s death. Armenian Olympic games are organized in the following years:
• The 1st Olympic Games occur on May 1, 1911.
• The 2nd Olympic Games occur on May 20 1912.
• The 3rd Olympic Games occur on June 16 1913. Gomidas Vartabed presides over the games.
• The 4th Olympic Games are cut short in August of 1914 due to World War I.
In 1912 in Alexandria, Egypt with the support of Shavarsh Krissian the “Gamk” athletic club is established, which would eventually incorporate into Homenetmen.
In 1914 in Cairo, Egypt the “Ararat” athletic club is established, which also eventually is incorporated into Homenetmen.
On the eve of April 24, 1915 among hundreds of other Armenian intellectuals, Shavarsh Krissian is transferred to the Ayachi prison in Bosporus where he eventually died.
On November 16, 1918 in order to reunify educated Armenians, seven Armenian individuals convened a meeting in Constantinople and decided to unite all Armenian athletic groups under the name of Homenetmen.

On August 31, 1919 the 5th Armenian Olympics is organized in Constantinople and is presided over by Archbishop Zaven.

1920 – 1929

The following Homenetmen chapters were established in this decade:
• 1920: Paris, France;
• 1921: Plovdiv, Bulgaria; New York, U.S.A.;
• 1922: Sofia, Bulgaria; Bucharest, Romania; Silistre, Romania; Kostantsa, Romania; Bazarjek, Romania; Philadelphia, U.S.A.; Boston, U.S.A.
• 1923: Sliven, Bulgaria; Providence, U.S.A.
• 1924: Beirut, Lebanon; Fiks Greece; Kognia, Greece; Lipasma, Greece; Tatar Bazarjek, Bulgaria; Stara Jakora, Bulgaria; Leon, France; Marseille, France;
• 1925: Aleppo, Syria; Damascus, Syria; Shoumen, Bulgaria; Khaskovo, Bulgaria; Galats, Romania; Strounga, Romania; Gerla, Romania; Kishnev, Romania; Valance, France; Brussels, Belgium; Vienna, Austria; Mexico City, Mexico
• 1926: Latakia, Syria;
• 1927: Zahle, Lebanon; Larnaka, Cyprus; Midili Sjhede, Greece; Dede Aghaj, Greece; Buenos Aires, Argentina; Montevideo, Uruguay;
• 1928: Tsolanik, Greece;
• 1929: Kavalara, Greece; Tripoli, Lebanon.

On April 18 1920, Homenetmen for the first time celebrates Armenian Scouting Days in Independent Armenia.

On September 5, 1920 the 6th Armenian Olympics are organized in Constantinople this time presided over by Mr. Tahtajian, the representative of Republic of Armenia.

On November 2, 1921 the 7th and the last Armenian Olympic Games take place.

In 1929, elected representatives from Lebanon and Syria meet in their First General Assembly meeting held in Beirut.

1930 – 1939

The following Homenetmen chapters were established in this decade:
• 1930: Baalbak, Lebanon; Homs, Syria; Aitos, Bulgaria;
• 1931: Gamishly, Syria; Amarous, Greece; Tambouria, Greece; Irakelioni, Greece;
• 1932: Tel Abiad, Syria;
• 1934: Hasiche, Syria; Jarablouss; Syria; Azez, Syria;
• 1935: Arab-Bounar, Syria; Bourj Hamoud, Lebanon; Raiiak, Lebanon;
• 1936: Derbassie, Syria;
• 1937: Aain Duar, Syria; Der Zor, Syria; Ras El Am, Syria; Jerusalem, Palestine; Haifa, Palestine; Yaffa, Palestine; Amman, Jordan;
• 1938: Derik, Syria.
In 1931 elected representatives from Lebanon and Syria meet in their Second General Assembly meeting held in Beirut.

1940 — 1949

The following Homenetmen chapters were established in this decade:
• 1941: Eshtora, Lebanon;
• 1945: Tel Brak, Syria;
• 1947: Am Arouss, Syria;
• 1948: Kessab, Syria; Ainjar, Lebanon;
• 1949: Hadet, Lebanon; Baghdad, Iraq.

Due to the effects of World War II upon the world’s economic and political atmosphere, Homenetmen chapters previously established in Western Europe and the Americas become weak and somewhat inactive, Moreover, due to the Communist takeover in Eastern Europe, 19 chapters in both Romania and Bulgaria close their doors.

1950 — 1959

The following Homenetmen chapters were established in this decade:
• 1950: Rakka, Syria; Junni, Lebanon; Nea Zmirni, Greece; Athens, Greece; Karea-Kessariani, Greece;
• 1958: Montreal, Canada
In 1950 permits allowing Homenetmen chapters in Iran (Tehran, Tbariz and Rashd) to exist were not renewed by the Ministry of Education. These three chapters also had to close their doors. However, later on in the decade, the Ministry granted permission for the creation of the Ararat Armenian Cultural Organization.

1960 — 1969

Due to political situation in the Middle East, a large number of Armenians migrate to Australia, Canada, and the United States, Not only do they reestablish their lives and their families, but they also begin the expansion of Homenetmen chapters to new areas.
The following Homenetmen chapters were established in this decade:
• 1965: Sydney, Australia;
• 1966: Melbourne, Australia;
• 1968: Los Angeles, U.S.A.
• 1969: Hamilton, Canada; Toronto, Canada.
In 1969 in Montreal, Canada, the local Homenetmen chapter integrates with Gamk, a local athletic organization. The new combined organization is renamed Homenetmen Gamk.

1970 — 1979

In February, 1973, Homenetmen’s Middle East 20th General Assembly meeting was convened, the last one in this format. The Assembly with its 60 delegates formulated the formation of Homenetmen World Committee.
In December of 1974, Homenetmen’s 1st General Assembly meeting (Badgamavoragan Jhoghov) was convened in Beirut, Lebanon, The meeting in turn elected Homenetmen 1st World Committee as follows:
• Vartkes Der Garabedian, Lebanon, Chairperson
• Vartkes Allahaydoian, Lebanon, Vice Chairperson
• Dickran Vosgouni, Lebanon, Secretary
• Puzant Torigian, Lebanon, Secretary
• Nshan Tyuzouzian, Lebanon, Treasurer
• Hovhaness Baitarian, Lebanon, Accountant
• Taniel Tanielian, Canada, Advisor
• Armen Deirmenjian, U.S.A., Advisor
• Barkev Barsamian, Argentine, Advisor

In August, 1978 (August 1-13), the 1st Pan-Homenetmen Scouting Jamboree was held in Kalamos, Greece; with 12 Regions and 226 scouts participating.

In April of 1979, Homenetmen’s 2nd General Assembly meeting (Badgamavoragan Jhoghov) was convened in Nicosia Cyprus. The meeting in turn elected Homenetmen’s 2nd World Committee as follows:
• Vartkes Der Garabedian, Lebanon, Chairperson
• Dr. Harootoon Kazanjian, Lebanon, Vice Chairperson
• PuzantTorigian, Lebanon, Secretary
• Varoojan Mooradian, Lebanon, Secretary
• Nshan Tyuzouzian, Lebanon, Treasurer
• Hovhaness Baitarian, Lebanon, Accountant
• Barkev Barsamian, Argentine, Advisor
• Varoujan Seropian, Canada, Advisor
• Armen Deirmenjian, U.S.A., Advisor

Due to the increase in the number of established chapters, the decade saw the establishment of four new regions. They are as follows:
• 1973 Australia;
• 1974: Western United States;
• 1975: Canada;
• 1977: Eastern United States
The following Homenetmen chapters were established in this decade:
• 1970: San Francisco) Western U.S.A.; Antilias, Lebanon;
• 1971: Washington D.C., Eastern U.S.A.;
• 1973: Fresno, Western U.S.A.; Boston, Eastern U.S.A.; Western Sydney, Australia;
• 1974: Montebello, Western U.S. A.; Ejdeidi, Lebanon;
• 1975: New York, New Jersey, & Chicago, Eastern U.S.A.;
• 1976: Detroit, Eastern U.S.A.;
• 1977: Cambridge, Canada; Pasadena, Western U.S.A.
• 1978: Glendale B. Orange County, Western U.S.A.; Philadelphia, Eastern U.S.A.; Kuwait, Kuwait;
• 1979: San Fernando Valley, Western U.S.A.; Cordoba, Argentina; London, England.

Complementing the addition of the aforementioned new chapters, in 1974 Egypt’s Alexandria “Gamk” and Cairo “Ararat”, as well as in 1977, France’s Paris chapters re-join the Homenetmen family

1980-1989

In 1980 in Beirut, Lebanon, Homenetmen World Committee’s “Marzig” monthly magazine publication begins.
In July, 1980 (July 14-26), the 2nd Pan-Homenetmen Scouting Jamboree was held in Clamart, France; with 12 Regions and 291 scouts participating.
In June, 1981 (June 26 or July 5), the 1st Pan-Homenetmen Athletic Games were held in Toronto and Montreal, Canada. Teams competed in men’s basketball.
In February, 1982 (February 18-21), the 1st Pan-Homenetmen Scouting Leadership Seminar was held in Athens, Greece; with 42 scout leaders and scout council members from 53
chapters participating.
In April, 1983, Homenetmen’s 3rd General Assembly meeting (Badgamavoragan Jhoghov) was convened in Nicosia Cyprus, The meeting in turn elected Homenetmen’s 3rd World
Committee as follows:
• Vartkes Der Garabedian, Lebanon, Chairperson
• Dr. Haroutun Kazanjian, Lebanon, Vice Chairperson
• Varoojan Mooradian, Lebanon, Secretary
• Yervant Demirjian, Lebanon, Secretary
• Puzant Torigian, Lebanon, Treasurer
• Garo Tutunjian, Lebanon, Advisor
• Mihran Shimshirian, Lebanon, Accountant
• Vartkes Allahaydoian, Lebanon, Advisor
• Varoujan Seropian, Canada, Advisor
Note: Yegh. Vartkes Der Garabedian became a victim of the Lebanese Civil War. Yegh. Puzant Torigian replaced him as Chairman.
In July, 1985 (July 2-7), the 2nd Pan-Homenetmen Athletic Games were held in Los Angeles, California. Teams competed in men’s soccer (football).
In August, 1986, (August 10-20), the 3rd Pan-Homenetmen Scouting Jamboree was held in Chalphont Heights, England; with 11 Regions and 269 scouts participating.
In April, 1987, Homenetmen’s 4th General Assembly meeting (Badgamavoragan Jhoghov) was convened in Athens, Greece. The meeting in turn elected Homenetmen’s 4th World
Committee as follows:
• Dr. Misak Arzoomanian, Lebanon, Chairperson
• Yervant Demirjian, Lebanon, Vice Chairperson
• Hovhaness Der Haroutoonian, Lebanon, 1st Secretary
• Garo Tutunjian, Lebanon, 2nd Secretary
• Mihran Shimshirian, Lebanon, Treasurer
• Badrig Goulbengian, Lebanon, Accountant
• Ara Hagopian, Lebanon, Advisor
• Siamanto Garabedian, England, Advisor
• Varoujan Seropian, Canada, Advisor
• Jirair Boyadjian, U.S.A., Advisor
• George Daghlian, Argentina, Advisor

In June, 1988 (June 26-July 5), the 2nd Pan-Homenetmen Scouting Leadership Seminar was organized in Los Angeles, California; with 32 scout leaders from 62 chapters participating.

On December 2, 1989 Homenetmen inaugurates its activities in Armenia with the establishment of the Yerevan chapter.

The following Homenetmen chapters were established in this decade:
• 1981: Providence, Eastern U.S.A.; Florida, Eastern U.S.A.; Eastern Sydney, Australia;
• 1983: San Diego, Western U.S.A.; Milan, Italy (since dissolved); Houston, Western U.S.A. (since dissolved);
• 1985: Vienna, Austria;
• 1986: Albany, Eastern U.S.A.; Saint Catharines, Canada;
• 1987: Batroun, Lebanon (since dissolved);
• 1989: Sydney Ararat, Australia; Yerevan, Armenia.

Complementing the new chapters, the chapters in Valance, France (1983) as well as in Montevideo, Uruguay (1997) are re-established.

1990-1999

In April, 1990 (April 12-16), the 3rd Pan-Homenetmen Athletic Games were held in Valance, France. Teams competed in men’s basketball.
In August, 1990 (August 2 1-31), the 4th Pan-Homenetmen Scouting Jamboree was held in Aya Marina, Greece; with 14 Regions and 484 scouts participating.
In April, 1991, Homenetmen’s 5th General Assembly meeting (Badgamavoragan Jhoghov) was convened in Athens, Greece. Participating for the first time ever at this meeting was the contingent from Homenetmen Armenia. The meeting in turn elected Homenetmen’s 5th World Committee as follows:
• Dr. Misak Arzoomanian, Lebanon, Chairperson
• Varoujan Seropian, Canada, Vice Chairperson
• Hovhaness Der Haroutoonian, Lebanon, 1st Secretary
• Garo Tutunjian, Lebanon, 2nd Secretary
• Mihran Shimshirian, Lebanon, Treasurer
• Badrig Goulbengian, Lebanon, Accountant
• Ara Hagopian, Lebanon, Advisor
• Vartan Bakhshian*, Armenia, Advisor
• Dr. Haroutoun Kazanjian, France, Advisor
• Jirair Boyajian**, U.S.A., Advisor
• Yeghishe Khosdeghian, U.S.A., Advisor
• Arturo Hovhanessian, Argentina, Advisor
• Sooren Nazarian, Syria, Advisor
Notes:
* – Yeghpayr Armen Aghayan replaced Yeghpayr Vartan Bakhshian due to his untimely death during the Artsakh Independence war.
** -Yegh. Hamlet Cherakhjian replaced YeghpayrJirair Boyajian due to his untimely death.

In July, 1993 (July 9-18), the 4th Pan-Homenetmen Athletic Games were organized in Toronto and Montreal, Canada; Teams competed in both men’s soccer (football) as well as in track & field events.

In July, 1994 (July 27-August 21), the 5th Pan-Homenetmen Scouting Jamboree was organized in Bouragan, Armenia; with 14 Regions and 432 scouts participating.

In April, 1995, Homenetmen’s 6th General Assembly meeting (Badgamavoragan Jhoghov) was convened in Beirut, Lebanon. The meeting in turn elected Homenetmen’s 6th World Committee as follows:
• Dr. Misak Arzoomanian, Lebanon, Chairperson
• Varoujan Seropian, Canada, Vice Chairperson
• Garo Tutunjian, Lebanon, 1st Secretary
• Mihran Shimshirian, Lebanon, 2nd Secretary & PR
• Antranig Beoukian, Lebanon, Treasurer
• Badrig Goulbengian, Lebanon, Accountant
• Jirair Sarkissian, U.S.A., Advisor
• Manuel Hallajian, Syria, Advisor
• Sarkis Stepanian, U.S.A., Advisor
• Hratch Sisserian, France, Advisor
• Koko Balian, U.S.A., Advisor

In 1995, by the decision of the 6th General Assembly meeting, and in order to comply with the qualifications of the World Scout Movement (WOSM), Homenetmen Armenia’s operation was renamed as the National Scout Movement of Armenia (HASK).

On April 17, 1997, HASK was officially recognized by WOSM as the Republic of Armenia’s representative to the organization.

In July, 1997 (July31 — August 10), the 5th Pan-Homenetmen Athletic Games were held in Washington D.C. and New Jersey, U.S.A. Teams competed in men’s and women’s basketball and volleyball.

In December, 1996 (December 14-23), the 3rd Pan-Homenetmen Scouting Leadership Seminar was held in Sydney, Australia; with 24 scout leaders from 55 chapters participating.

In July, 1998 (July 12-2 1), the 6th Pan-Homenetmen Scouting Jamboree was held in Aghavnadzor, Armenia; with 19 Regions and 715 scouts participating. Also, 24 scouts from Tehran’s Ararat and Sipan organizations participated as guests at the 6th Pan-Homenetmen Scouting Jamboree.
In March of 1999, Homenetmen’s 7th General Assembly meeting (Badgamavoragan Jhoghov) was convened in Beirut, Lebanon, The meeting in turn elected Homenetmen’s 7th World Committee as follows:
• PuzantTorigian, Lebanon, Chairperson
• Jirair Sarkissian, U.S.A., Vice Chairperson
• Harout Checkijian, Lebanon, Secretary
• Stepan Der Bedrossian, Lebanon, Treasurer
• Bedig Sabounjian, Lebanon, Advisor
• Karnig Megerdichian, Lebanon, Advisor
• Hratch Der Sarkissian, Canada, Advisor
• Sarkis Der Bedrossian, Australia, Advisor
• Koko Balian, U.S.A., Advisor
• Moorad Manoogian, U.S.A., Advisor
• Manuel Hallajian, Syria, Advisor
• Hratch Sisserian, France, Advisor
• Apraham Aharonian, Argentina, Advisor
The following Homenetmen chapters were established in this decade:
• 1990: Charentsavan, Abovian, Sissian, all in Armenia
• 1991: Hrazdan, Ejmiadzin, Vartan Pakhshian, Ararad, Akhtala, Lori, all in Armenia; Stockholm, Sweden (since dissolved); Santa Clara & Salt Lake City, Western U.S.A.;
• 1992: South Bay, Western U.S.A.;
• 1993: Crescenta Valley, Western U.S.A.
• 1995: Burbank, Western U.S.A.;
• 1996: Almelo, Netherlands; Las Vegas, Western U.S.A.;
• 1998: Phoenix, Western U.S.A.; Baousherie, Lebanon.

Complementing these new chapters, the following chapters were re-established:
• 1991: Plovdiv, Sofia, Varna, Roussa, all in Bulgaria;
• 1994: Kessab, Syria;
• 1997: Shoumen, Bulgaria
• 1999: Bourgas, Bulgaria.

2000 — Present

In August, 2001 (August 11-15), the 5th Pan-Homenetmen Athletic Games were held in Beirut Lebanon. Teams competed in men’s soccer (football), as well as in men’s and women’s table tennis and track and field events.
In July, 2002 (July 27-August 4), the 7th Pan-Homenetmen Scouting Jamboree was held in Bouragan, Armenia; with 17 Regions and 510 scouts participating. Also, 31 scouts from Tehran’s Ararat, Sipan, and Nayiri organizations participated as guests at the 7th Pan-Homenetmen Scouting Jamboree.
In June, 2003, Homenetmen’s 8th General Assembly meeting (Badgamavoragan Jhoghov) was convened in Dzaghgadzor, Armenia. Participating for the first time ever at this meeting was the contingent from Homenetmen Javakhk. The meeting in turn elected Homenetmen’s 8th World Committee as follows:
• Karnig Megerdichian, Lebanon, Chairperson
• Stepan Der Bedrossian, Lebanon, Vice Chairperson
• Garo Tutunjian, Lebanon, Secretary
• Badrig Gulbengian, Lebanon, Treasurer
• Kevork Der Garabedian, Syria, Advisor
• Harout Haroutounian, Armenia, Advisor
• Levon Baghdassarian, France, Advisor
• Hratch Der Sarkissian, Canada, Advisor
• Sarkis Der Bedrossian, Australia, Advisor
• Manuel Marselian, U.S.A., Advisor
• Mher Tavidian, U.S.A., Advisor
• Vahram Tanielian, U.S.A., Advisor
• Aprham Aharonian, Argentina, Advisor

In August, 2004, (August 9-14), in Dzaghgadzor, Armenia the 4th Pan-Homenetmen Scouting Leadership Seminar was held with 30 scout leaders from 13 regions, as well as the Individual (Megoussi) Chapters and Tehran ‘AraratTM Organization scout leaders participating.

To date in this decade, the following Homenetmen chapters have been established:

• 2005: Marseille, France; Hungary;

In July, 2005 (July 24 -30), the 7th Pan-Homenetmen Athletic Games were held in Athens, Greece. Teams competed in men’s and women’s basketball, volleyball, and swimming.

 

Պատմութիւն

Հ .Մ .Ը .Մ.ի ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

20րդ դարը կը բացուի մարզանքի եւ սկաուտական շարժումի հանդէպ հայ ժողովրդական խաւերու մեծ խանդավառութեամբ:

19րդ դարու հայ քաղաքական մտքի եւ մշակոյթի զարթօնքը մէկ կողմէ եւ 1908ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումը միւս կողմէ՝ հայութեան արեւմտահայ զանգուածին համար մեծ կարելիութիւններ կը ստեղծեն ազատօրէն գործելու: Այս մէկը լայն հորիզոններ կը բանայ նոր սերունդի հայանուէր դաստիարակներուն համար, որոնք եւրոպական համալսարաններէ վկայուած եւ միջազգային սկաուտական նորաստեղծ շարժումով խանդավառուած, կը վերադառնան Պոլիս, նուիրուելու համար հայ երիտասարդութեան զարգացման գործին:

Այդ սերունդի փայլուն ներկայացուցիչները կը հանդիսանան Շաւարշ Քրիսեան, Յովհաննէս Հինդլեան, Գրիգոր Յակոբեան, Վահան Չերազ, Գրիգոր Մերճանօֆ, Եզնիկ Քաջունի եւ բազմաթիւ ուրիշներ:

20րդ դարու այս առաջին տասը տարիներուն, Պոլսոյ եւ շրջակայքին մէջ կը գործեն բազմատասնեակ մարզական ակումբներ, շարժումներ եւ դպրոցներ, որոնց ցոյց տուած հետաքրքրութիւնը դէպի մարզանքը՝ յաջորդող տարիներուն իր բարոյական ուժը կը ստանայ Շաւարշ Քրիսեանի <<Մարմնամարզ>> ամսաթերթէն:

1910-1920

Թերթի մը ծնունդը, ժողովուրդի մը նահատակութիւնը եւ Միութեան մը ստեղծումը՝ <<Յարեալ վեհօրէն դամբանէն խաւար>>, 20րդ դարու երկրորդ տասնամեակին կու տան պատմական եւ անկիւնադարձային տարիներու բնորոշումը:

Տասնամեակին սկիզբը, Փետրուար 1911ին, ծանօթ մարզիկ եւ մարզիչ Շաւարշ Քրիսեան կը հիմնէ իր <<Մարմնամարզ>> ամսաթերթը, որուն էջերէն ան ջատագովը կը հանդիսանայ հայկական ողիմպիական խաղեր կազմակերպելու եւ մարզական բոլոր ակումբներն ու խումբերը մէկ ընդհանուր դրօշի տակ համախմբելու իր վաղեմի երազին:

Ողիմպիական խաղերը իրականութիւն կը դառնան անմիջապէս, սակայն հայ մարզական բոլոր ակումբներն ու խումբերը մէկ ընդհանուր դրօշի տակ համախմբելու անոր երազը ձեւ ու մարմին կը ստանայ 1918ին միայն, իր եղերական նահատակութենէն երեք տարի ետք:

1 Մայիս 1911ին տեղի կ’ունենան հայկական առաջին Ողիմպիական խաղերը: Երկրորդը՝ 20 Մայիս 1912ին: Երրորդը՝ 16 Յունիս 1913ին, նախագահութեամբ հայ երգի անմահ վարպետ՝ Կոմիտաս Վարդապետի, որ նաեւ կը կատարէ խաղերու մրցանակաբաշխումը: Չորրորդ Ողիմպիականը՝ Օգոստոս 1914ին, կանգ կ’առնէ Առաջին Աշխարհամարտին պատճառով:

Վրայ կը հասնի հայկական Եղեռնը եւ Պոլսոյ հայ ընտրանիին շարքին Շաւարշ Քրիսեան եւս 24 Ապրիլ 1915ի գիշերը կ’առաջնորդուի Այաշի բանտը:

Եղեռնի ցաւէն ու տառապանքէն կը ծնի մանուկ մը: Զայն կը մկրտեն ջարդին արիւնով եւ կը կոչեն Հ.Մ.Ը.Մ.: Իսկ անոր պարտականութիւն կու տան ծառայել հայ ժողովուրդին:

Հ.Մ.Ը.Մ. կը հիմնուի Նոյեմբեր 1918ին, մարմնակրթական եւ բարոյական դաստիարակութեամբ, Եղեռնի խլեակներէն առողջ ու ամուր նկարագիրով ապագայ հայ մարդը պատրաստելու նպատակով:

Հ.Մ.Ը.Մ. իր մասնակցութիւնը կը բերէ Հայաստանի անկախութեան ամրապնդման աշխատանքներուն: Կը ստանձնէ որբախնամի պարտականութիւն, կ’օժանդակէ սովահար ու ցրտահար տարագիրներուն, կը մասնակցի ազգային նուիրահաւաքի եւ թեւ ու թիկունք կը կանգնի հայկական բանակին: 1919ին ան մաս կը կազմէ Պոլսոյ մէջ հիմնուած Հայրենիքի Օգնութեան Մարմինին (ՀՕՄ):

18 Ապրիլ 1920ին, Հ.Մ.Ը.Մ. առաջին անգամ ըլլալով անկախ Հայաստանի մէջ կը նշէ <<Հայ Սկաուտի Օր>>ը:

Պոլսոյ մէջ կը վերակենդանան Ողիմպիական խաղերը: Հինգերորդ խաղերը տեղի կ’ունենան 31 Օգոստոս 1919ին, հովանաւորութեամբ՝ Զաւէն Պատրիարքին: Վեցերորդը՝ 5 Սեպտեմբեր 1920ին, նախագահութեամբ՝ անկախ Հայաստանի Հանրապետութեան ներկայացուցիչ՝ Թահթաճեանի: Եօթներորդ եւ վերջին Ողիմպիական խաղերը կը կատարուին 2 Նոյեմբեր 1921ին:

Պոլիսէն եւ Երեւանէն հեռու, Նեղոսի չքնաղ ափին, Շաւարշ Քրիսեանի քաջալերանքով, 1912ի ամրան, Աղեքսանդրիոյ մէջ կը հիմնուի <<Կամք>> մարզական ակումբը, որ Հ.Մ.Ը.Մ.ի համագաղութային կառոյցի կազմութենէն ետք, իբր մեկուսի շրջան մաս կը կազմէ Միութեան: <<Կամք>>ին հետեւող, 1914ին Գահիրէի մէջ կը հիմնուի <<Արարատ Մարմնամարզական Ակումբ>>ը, ներկայի՝ Հ.Մ.Ը.Մ.- <<Արարատ>>ը:

1920-1930

Հ.Մ.Ը.Մ. կը լուծուի Թուրքիոյ մէջ, Հ.Մ.Ը.Մ. կը վերածնի Սփիւռքի մէջ:

1918էն մինջեւ 1921 Հ.Մ.Ը.Մ. կը գործէ Պոլսոյ եւ գաւառներուն մէջ միայն: 16 Սեպտեմբեր 1922ին, օրուան Կեդրոնական Վարչութիւնը քաղաքական ծանօթ պայմաններու բերումով պաշտօնապէս լուծուած կը յայտարարէ Հ.Մ.Ը.Մ.ը Թուրքիոյ մէջ: Ու եթէ Հ.Մ.Ը.Մ. տեղ մը կը լուծուի, այլուր ան կը վերածնի բազմապատկուելո՛վ:

1920-1930 տասնամեակը ականատես կը դառնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գաղափարական խօսքին ու գործին հրաշալի տարածման՝ միջին Արեւելքէն Եւրոպա, Հիւսիսային, Կեդրոնական եւ Հարաւային Ամերիկաներ: Հ.Մ.Ը.Մ.ական շարժումը վարակիչ կը դառնայ գաղութէ գաղութ: Իրարու ետեւէ կը ստեղծուին աւելի քան 50 մասնաճիւղեր, որոնցմէ շատերը կը գոյատեւէն մինչեւ օրս, մինչ ուրիշներ գաղութային թէ շրջանային զանազան պայմաններու բերումով՝ կարճատեւ շրջան մը գործելէ ետք կը դադրին, քանի մը տասնամեակ ետք դարձեալ վերականգնելու խոստումով:

Մասնաճիւղերու հիմնադրման աշխարհագրական պատկերը այս տասնամեակին կը ներկայանայ հետեւեալ ձեւով.-

  • Լիբանան- Պէյրութ (24), Զահլէ (27), Թրիփոլի (29), Պաալպէք (30).

  • Սուրիա- Հալէպ (25), Դամասկոս (25), Լաթաքիա (26), Հոմս (30).

  • Կիպրոս- Լառնաքա (27).

  • Յունաստան- Ֆիքս, Սինկրու, Գոքինիա, Լիփազմա (24), Միտիլի Սժէտէ, Տէտէ Աղաճ (27), Սելանիկ (28), Գաւալա (29).

  • Պուլկարիա- Փլովտիվ, Ռուսճուք (21), Սոֆիա (22), Սլիվէն (23), Թաթար Պազարճըք, Սթարա Զակորա, Պուրկաս (24), Շումէն, Խասքովօ (25), Այթոս 30).

  • Ռումանիա- Պուքրէշ, Սիլիսթրէ, Գոսթանցա, Պազարճըք (22), Կալաց Սթրունկա, Կեռլա, Քիշնեւ (25).

  • Կեդրոնական Եւրոպա- Փարիզ (20), Լիոն, Մարսէյ եւ իրենց շրջակայքները (24), վալանս, Պրիւքսէլ, Վիեննա (25).

  • Ամերիկաներ- Նիւ Եորք (21), Ֆիլատելֆիա (22), Պոսթըն (22), Փրովիտընս(23), Մեքսիքօ (25), Պուէնոս Այրէս, Մոնթէվիտէօ (27):

Հ.Մ.Ը.Մ.ական գործին կ’ընկերանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ական խօսքին տարածումը: Կը ծաղկի միութենական մամուլը: Ֆրանսայի մէջ՝ <<Հայ Սկաուտ>> եւ <<Հայ Արի>>, Պուքրէշի մէջ՝ <<Արի>>, Սոֆիա՝ <<Մարզիկ>> եւ <<Հայ Սկաուտ>>, Յունաստան՝ <<Նոր Սերունդ>>, Եգիպտոս՝ <<Կայծակ>>:

<<Երկաթէ Վարագոյր>>էն ներս, 1927ին, Թիֆլիսի մէջ կը գնդակահարուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին սերունդի նուիրեալներէն՝ Վահան Չերազ:

1930-1940

Տեղեկատուութիւն՝ Ամերիկայի մէջ, մակընթացութիւն՝ Միջին Արեւելքի մէջ՝.

Մինչ Ամերիկան հարուածող տնտեսական սուր տագնապը կ’անդամալուծէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի տեղւոյն մասնաճիւղերը, Միջին Արեւելքի մէջ, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Սուրիոյ եւ Լիբանանի Պատգամաւորական առաջին երկու ժողովները (Պէյրութ – 1929,1931) նոր թափ եւ մղում կու տան Միութեան Միջին Արեւելեան գործունէութեան:

Պէյրութի, Զահլէի, Հալէպի եւ Դամասկոսի մասնաճիւղերուն ստեղծած խանդավառութիւնը կ’ոգեւորէ բոլորը: Լիբանանի, Սուրիոյ, Յորդանանի եւ Պաղեստինի բազմաթիւ քաղաքներէն խնդրանքներ կը հասնին իրենց շրջաններուն մէջ եւս Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղեր յառաջացնելու:

Հայրենազուրկ երիտասարդութեան ցեղապահպանումի բնազդէն թելադրուած սրտառուչ այդ կողերը անարձագանգ չեն մնար: Միայն Սուրիոյ մէջ կը ստեղծուին 11 նոր մասնաճիւղեր: Հ.Մ.Ը.Մ. իր արմատները կը ծլարձակէ նաեւ Պաղեստինի եւ Յորդանանի մէջ:

Մասնաճիւղերու հիմնադրման աշխարհագրական պատկերը այս տասնամեակին կը ներկայանայ հետեւեալ ձեւով.-

  • Սուրիա-Գամիշլի (31), Թէլ Ապիատ (32), Հասիչէ, Ճարապլուս, Ազէզ (34), Արաբ-Բունար (35), Տէրպէսիէ (36), Այն Տիուար, Տէր Զօր, Ռաս Իւլ Այն (37), Տէրիք (38).

  • Լիբանան- Պուրճ Համուտ, Ռայաք (35).

  • Պաղեստին- Երուսաղէմ (35), Հայֆա, Եաֆա (37).

  • Յորդանան- Ամման (37).

  • Յունաստան- Ամարուս, Թամպուրիա, Իրաքլիոնի (31).

  • Ամերիկա- Ֆիլատելֆիա (33):

Տասնամեակին կարեւորագոյն երեւոյթը ամէն Զատկին, Հալէպի մէջ կազմակերպուած միջ-մասնաճիւղային հանդիպումներն են, որոնք վայելքի բացառիկ պահեր կը շնորհեն Հալէպէն անցնող ամէն հայու: 1927ին, քանի մը հարիւր հանդիսականներու ներկայութեան Հալէպ-Պէյրութ ֆութպոլի հանդիպումով մը սկսած այդ խաղերը տարիներու ընթացքին կը վերածուին մարզական փառատօններու, որոնց ամէն անգամ ներկայ կ’ըլլան շուրջ քառասուն հազար հայեր եւ հիւրաբար քաղաքը գտնուող մտաւորականներ ու հանրային գործիչներ, ինչպէս՝ Յակոբ Օշական, Շաւարշ Միսաքեան, Սիմոն Վրացեան, Դրօ:

Մարզական շքեղ այդ հանդիսութիւններուն յառաջացուցած անչափելի խանդավառութիւնը կը դառնայ վարակիչ, կը տարածուի Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Յորդանանի սահմաններէն անդին, հասնելու համար Յունաստանի, Կիպրոսի, Եգիպտոսի եւ մինչեւ հեռաւոր Պարսկաստանի քոյր կազմակերպութեան տղոց հոգիները, որոնք չեն ուզեր անհաղորդ մնալ այս շրջանի իրենց եղբայրներու ապրումներուն եւ ի գին նիւթական մեծ զոհողութիւններու՝ ֆութպոլի եւ պասքեթպոլի իրենց խումբերով կու գան տօնակատարութիւններուն փայլքը աւելցնելու:

Երեսուներկու տարիներ կազմակերպուած միջ-մասնաճիւղային եռօրեայ հանդիպումները, բացի երկու անգամէ, տեւաբար տեղի կ’ունենան Հալէպի մէջ, Զատկուան Շաբաթ, Կիրակի եւ Երկուշաբթի օրերը:

Այդ հանդիպումներէն 35րդը եւ վերջինը տեղի կ’ունենայ 1972ին, Պէյրութի մէջ, Լիբանանեան պետական աւագանիին ներկայութեամբ:

Մինչ այդ, Հերակլէսի երկրին մէջ, առ ի գնահատանք յունական մարզաշխարհին իր մատուցած ծառայութիւններուն, եղբ. Դանիէլ Դանիէլեան յոյն մարզական շրջանակներուն որոշումով, 1936ին կը փոխադրէ Պերլինի միջազգային Ողիմպիականներուն ջահը, այդ ջահը փոխադրող միակ հայը հանդիսանալով պատմութեան մէջ:

1940-1950

Մռայլ ու տագնապալի տասնամեակ մը Հ.Մ.Ը.Մ.ի բովանդակ ընտանիքին համար:

Բ. Աշխարհամարտը կը ջլատէ Արեւմտեան Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մասնաճիւղերը, համայնավարութեան գորշ թաթը կը հարուածէ Արեւելեան Եւրոպայի մասնաճիւղերը, իսկ ներգաղթի շարժումը կը ցնցէ Միջին Արեւելքի մասնաճիւղերը:

Հ.Մ.Ը.Մ. իր հիմնադրութեան 25ամեակը կը տօնէ աշխարհաքանդ պատերազմի մէջ: Քաղաքական ու տնտեսական ահաւոր պայմանները հիմնովին կը տկարացնեն եւ կ’անշքացնեն Հ.Մ.Ը.Մ.ի Արեւմտեան Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մասնաճիւղերը:

Արեւելեան Եւրոպայի տարածքին, Ռումանիոյ եւ Պուլկարիոյ մէջ յատկապէս, Ստալինեան համայնավարութեան տեղւոյն վարիչները անհաշտ պայքար կը շղթայազերծեն ոչ-համայնավար շարժումներու եւ միութիւններու դէմ: Կը հալածուին եւ կ’աքսորուին հայ ազգային երեւելի դէմքեր, որոնց շարքին՝ Հ.Մ.Ը.Մ.ականներ: Կը փակուին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ եւ Պուլկարիոյ 18 մասնաճիւղերը:

Պայքարի եւ տագնապի ընդհանուր մթնոլորտին բնութագրումը կ’ամբողջանայ միջին Արեւելքի տխուր պատկերին ներկայացումով: Սուրիա, Լիբանան, Յունաստան 1940ականներու երկրորդ կիսուն կը փոթորկին ներգաղթի ծանօթ շարժումով: <<Հրաժարական>>ներու, մեկնումներու եւ ներ-ազգային սուր պառակտումներու պատճառով Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղեր կ’ենթարկուին որոշ ցնցումներու, որոնց յաղթահարումով՝ շուտով անոնք կը վերագտնեն իրենց երբեմնի աշխոյժ գործունէութիւնն ու փառքի օրերը:

Այս տասնամեակը կը նշէ նաեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ական ֆութպոլին տիրապետութիւնը Սուրիոյ եւ Լիբանանի մէջ: Հ.Մ.Ը.Մ.ի Հալէպի եւ Պէյրութի ֆութպոլի խումբերը յաճախ կը տիրանան իրենց երկրի ֆութպոլի ախոյեանութիւններուն, մարզական իրագործումներու գեղեցիկ նախընթացներ ստեղծելով: Հալէպի մէջ, 1946ին, Դրոյի ներկայութեամբ պաշտօնական բացումը կը կատարուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Նաւասարդեան նշանաւոր դաշտին:

Մինչ այդ, մասնաճիւղերու աշխատանքները կը շարունակուին պայմաններու համեմատ: Կազմալոյծ մասնաճիւղերու տեղ կը հիմնուին նորեր, առաւելաբար՝ Միջին Արեւելքի մէջ:

Մասնաճիւղերու հիմնադրման աշխարհագրական պատկերը այս տասնամեակին կը ներկայանայ հետեւեալ ձեւով.-

  • Սուրիա- Թէլ Պրաք (45), Այն Արուս (47), Քեսապ (48), Ռաքքա (50).

  • Լիբանան- Շթորա (41), Այնճար (48), Հատէթ (49), Ճիւնի (50).

  • Իրաք- Պաղտատ (49).

  • Յունաստան- Նէա Զմիռնի, Աթէնք, Գարէա-Քեսարիանի (50).

1950-1960

Աշխարհ կը փակէ Բ. Աշխարհամարտի իր մռայլ էջը, իսկ Հ.Մ.Ը.Մ. կը բանայ իր պատմութեան լուսաւոր էջը:

Միջին Արեւելքէն մինչեւ Ամերիկաներ, Գանատա եւ Ֆրանսա, Հ.Մ.Ը.Մ. կը բոլորէ կազմակերպական վերականգնումի եւ վերանորոգումի աշխոյժ տասնամեակ մը: Մերձաւոր Արեւելքի Շրջանային Վարչութեան ղեկավարութեամբ գործունէութեան բեղուն շրջան մը կ’ունենան յատկապէս Հ.Մ.Ը.Մ.ի Սուրիոյ եւ Լիբանանի մասնաճիւղերը:

50ական տարիները կը կազմեն Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պէյրութի մասնաճիւղին ոսկեայ տասնամեակը Լիբանանի մարզական կեանքին մէջ: Մասնաճիւղին ֆութպոլի խումբը կը տիրանայ Լիբանանի ախոյեանութեան (51,55) եւ բաժակին (52): Պասքեթպոլի տղոց խումբը կը հանդիսանայ առաջին (50), իսկ աղջիկները իրենց բացարձակ տիրապետութիւնը կը հաստատեն յաջորդական 6 տարիներ (51-56): Իրենց փառքի օրերը կ’ապրին նաեւ մասնաճիւղին հեծելարշաւի եւ փինկ-փոնկի խումբերը: Նալչայեան եւ Ծատուրեան եղբայրներ Լիբանանի հեծելարշաւի ախոյեանութիւնը կը խլեն 50ին, 55ին եւ 58ին: Նոյն տարիներուն, Վահագ Մեսրոպեան եւ Նազիկ Յովհաննէսեան բազմիցս իրենց անունները կ’արձանագրեն Լիբանանի փինկ-փոնկի ախոյեանութիւններու ոսկեմատեանին մէջ:

Միջին Արեւելքէն դուրս, առաջին լուրջ փորձերը կը կատարուին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Միացեալ Նահանգներու մասնաճիւղերու վերընձիւղման: 1951ին, Քերոբ Առաքելեանի նախաձեռնութեամբ կը հիմնուի <<Հայ Մարմնակրթասիրաց Միութիւն>>ը, որուն գլխաւոր առաջադրանքը կ’ըլլայ Հ.Մ.Ը.Մ.ին ծանօթացումը Ամերիկայի հայաշատ քաղաքներուն մէջ: 1955ին, Միութիւնը 2000 ամերիկեան տոլարով կը մասնակցի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պէյրութի մասնաճիւղին ակումբի եւ դաշտի գնման ծախսերուն:

Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործունէութեան շուրջ ստեղծուած խանդավառութիւնը կը համակէ նաեւ Գանատայի նորակազմ հայ գաղութը, որ 1958ին Մոնթրէալի մէջ կը հիմնէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի տեղւոյն առաջին մասնաճիւղը:

Նոյն շրջանին, բազմաթիւ ճիգեր ի գործ կը դրուին վերականգնելու համար նախապատերազմեան Ֆրանսայի Հ.Մ.Ը.Մ.ի 43 մասնաճիւղերը: Դժբախտաբար, իրենց բնականոն գործունէութեան կը վերսկսին փոքր թիւով մասնաճիւղեր միայն: Ստուար թիւ մը կ’ունենայ անուանական գոյութիւն, իսկ կարեւոր թիւ մըն ալ կը վերանուանուի այլ անուններով, առանց իրարու կամ կեդրոնին հետ կապ ունենալու:

Այս տասնամեակը կը նշէ նաեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պարսկաստանի մասնաճիւղերուն (Թեհրան, Թաւրիզ, Ռաշտ) վերջնական դադրեցումը 1950ին: Դադրեցման քայլը կը յաջորդէ կրթական նախարարութեան կողմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործունէութեան արտօնագիրը չվերանորոգելու որոշումին: Հետագային, արտօնագիրը ձեռք կը ձգուի Հայ Մշակութային Արարատ Կազմակերպութեան (Հ.Մ.Ա.Կ.) անունով:

Հ.Մ.Ա.Կ. տասնամեակներ շարունակ բարոյական իր կապը կը պահէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մերձաւոր Արեւելքի Շրջանային Վարչութեան հետ, իբրեւ գաղափարակից կազմակերպութիւն: Միութեան ֆութպոլի եւ պասքեթպոլի խումբերը յաճախ կը մասնակցին Սուրիոյ եւ Լիբանանի միջ-մասնաճիւղային խաղերուն

1960-1970

Հ.Մ.Ը.Մ. կը ծլարձակի Աւստրալիոյ մէջ, կը վերընձիւղուի Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ կ’արմատանայ Գանատայի մէջ:

60ական տարիներու արաբական աշխարհի ծանօթ իրադարձութիւնները մեծաթիւ հայեր կը մղեն Միջին Արեւելքէն գաղթելու Ամերիկա, Աւստրալիա եւ Գանատա: Հետեւաբար, նոր միջավայրերու մէջ կը ստեղծուին նոր մասնաճիւղեր:

1965ին, Միջին Արեւելքէն գաղթած 40 Հ.Մ.Ը.Մ.ականներ կը հիմնեն Հ.Մ.Ը.Մ.ի Սիտնիի մասնաճիւղը: Տարի մը ետք կը հիմնուի ՄԵլպուռնի մասնաճիւղը: Զոյգ մասնաճիւղերը 1968ին կը ձեռնարկեն Հ.Մ.Ը.Մ.ի Աւստրալիոյ միջ-մասնաճիւղային Նաւասարդեան խաղերուն: Այնուհետեւ այդ խաղերը մեծ խանդավառութեամբ տեղի կ’ունենան իւրաքանչիւր տարեվերջին:

Աւստրալիոյ օրինակով, Ամերիկայի մէջ եւս, առաւելաբար Միջին Արեւելքէն գաղթած հայերու ջանքերով կը վերընձիւղուին 30ական տարիներէն ի վեր գործունէութենէ դադրած Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղերը: 1968ին կը հիմնուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու նորագոյն շրջանի առաջին մասնաճիւղը Լոս Անճելըսի մէջ:

Գանատայի մէջ, ուր Հ.Մ.Ը.Մ. կը գործէր 1958էն ի վեր, 1969ին կը ստեղծուին երկու նոր մասնաճիւղեր, Համիլթընի եւ Թորոնթոյի մէջ: Մինչ այդ գործող Մոնթրէալի մասնաճիւղը կը միանայ տեղւոյն <<Կամք>> մարզական միութեան եւ կը կոչուի Հ.Մ.Ը.Մ.- <<Կամք>>:

Կազմակերպական բազմաթիւ նուաճումներու կողքին, այս տասնամեակը ականատես կ’ըլլայ նաեւ յատկանշական այլ իրագործումի մը. 1967ին Պէյրութի մէջ կը սկսին Լիբանանահայ Երկրորդական Վարժարաններու Աշակերտական Մարզախաղերը (ԼԵՎԱՄ), որոնք կը նպատակադրեն զարկ տալ հայկական վարժարաններէ ներս մարզանքի եւ մարզախաղերու զարգացման եւ մրցաշարքերու ճամբով իրարու մօտեցնել վարժարաններու աշակերտութիւնը: Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պէյրութի մասնաճիւղին նախաձեռնութեամբ սկսած այդ մարզախաղերը 1969էն ետք կը կազմակերպուին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Լիբանանի Շրջանային Վարչութեան կողմէ:

ԼԵՎԱՄի ֆութպոլի, պասքեթպոլի, փինկ-փոնկի եւ աթլեթիզմի խաղերուն տարեկան կը մասնակցին հազարաւոր աշակերտներ: Անոնցմէ տաղանդաւորները հետագային ընդհանրապէս մաս կը կազմեն Հ.Մ.Ը.Մ.ի Լիբանանի ներկայացուցչական խումբերուն:

1970-1980

Հ.Մ.Ը.Մ կը վերածուի համագաղութային կազմակերպութեան, կ’օժտուի Կեդրոնական Վարչութեամբ եւ կ’ապրի պատմական կարեւոր անկիւնադարձ:

Կառուցային վերակազմութեան կը յաջորդէ աշխատանքներու ընդհանուր վերակազմակերպումը: Կը գումարուին երկու Ընդհանուր Ժողովներ եւ տեղի կ’ուենան համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական երկու բանակումներ: Միութիւնը կ’օժտուի <<Մարզիկ>> պաշտօնաթերթով, իսկ շրջանները՝ Շրջանային Վարչութիւններով:

Փետրուար 1973ին Պէյրութի մէջ գումարուած՝ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մերձաւոր Արեւելքի 20րդ Շրջանային Ժողովը իր տեսակին մէջ վերջինը կ’ըլլայ: Այդ ժողովին ներկայ 60 պատգամաւորները կարեւորութեամբ կը քննեն նոր օրակարգ մը.- Կեդրոնական Վարչութիւն:

Ժողովը լսելէ ետք շրջանաւարտ Շրջանային Վարչութեան զեկուցումը, կ’իւրացնէ Կեդրոնական Վարչութեան վերածուելու անոր առաջարկը եւ առ այդ՝ նախապատրաստական աշխատանքներու համար կը յառաջացնէ եռանդամ մարմին մը: Վերջին անգամ ըլլալով կ’ընտրուի Մերձաւոր Արեւելքի Շրջանային նոր Վարչութիւն, որուն հիմնական պարտականութիւնը կ’ըլլայ, եռանդամ մարմինին հետ, պատրաստել Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ա. Ընդհանուր Ժողովը, ընտրելու համար Կեդրոնական Վարչութիւն՝ փոխան Մերձաւոր Արեւելքի Շրջանային Վարչութեան:

Տարի մը ետք, Դեկտեմբեր 1974ին, Պէյրութի մէջ կը գումարուի Միութեան Ա. Ընդհանուր Ժողովը, մասնակցութեամբ՝ 28 մասնաճիւղերու ներկայացուցիչներու: Կը բացուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի պատմութեան նորագոյն էջը:

Հինգ տարի ետք, Նիկոսիոյ մէջ տեղի կ’ունենայ Բ. Ընդհանուր Ժողովը, այս անգամ՝ մասնակցութեամբ Հ.Մ.Ը.Մ.ի 46 մասնաճիւղերու ներկայացուցիչներու:

Նորընտիր առաջին երկու Կեդրոնական Վարչութիւնները կը կազմակերպեն համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական երկու բանակումներ, առաջինը՝ Օգոստոս 1978ին, Քալամոս (Յունաստան), իսկ երկրորդը Օգոստոս 1980ին, Քլամար (Ֆրանսա): Բանակումներուն կը մասնակցին Հ.Մ.Ը.Մ.ի 12 շրջաններէն յաաջորդաբար 226 եւ 291  բանակողներ:

1980ին, ՊԷյրութի մէջ կը սկսի հրատարակուիլ Կեդրոնական Վարչութեան հրատարակութիւն <<Մարզիկ>> ամսաթերթը:

Համագաղութային մակարդակի այս ընդհանուր զօրաշարժը զգալիօրէն կը վարակէ շրջանները: Կը ստեղծուին Հ.Մ.Ը.Մ.ի 21 նոր մասնաճիւղեր, որոնցմէ 14ը՝ Արեւելեան եւ Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու մէջ: Ի տես մասնաճիւղերու արագ աճին, կառուցային վերակազմութիւններու կ’ենթարկուին նաեւ շրջանները: Կը յառաջանան չորս նոր Շրջանային Վարչութիւններ.- Աւստրալիա (73), Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (74), Գանատա (75) եւ Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ (77):

Միւս կողմէ, 70ականներու երկրորդ կիսուն ճամբայ կ’ելլեն երկու կարեւոր նախաձեռնութիւններ. Նաւասարդեան մարզախաղերը Լոս Անճելըսի մէջ (75) եւ Մայիսեան փառատօնները Լիբանանի մէջ (78): Երկուքն ալ Հ.Մ.Ը.Մ.ական վերանորոգ ուժի եւ կենսունակութեան արտայայտութիւններ:

Այս տասնամեակին, մասնաճիւղերու հիմնադրման աշխարհագրական պատկերը կը ներկայանայ հետեւեալ ձեւով.-

  • Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ – Սան Ֆրանսիսքօ (70), Ֆրեզնօ (73), Մոնթէպելլօ (74), Փասատինա (77), Կլէնտէյլ (78), Օրէնճ Քաունթի, Սան Ֆեռնանտօ Հովիտ (79).

  • Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ – Ուաշինկթըն (71), Պոսթըն (73), Նիւ Եորք, Նիւ Ճըրզի, Շիքակօ (75), Տիթրոյթ (76), Ֆիլատելֆիա (78).

  • Աւստրալիա – Արեւմտեան Սիտնի (73).

  • Գանատա – Քէմպրիճ (77).

  • Արժանթին – Գորտոպա (79).

  • Անգլիա – Լոնտոն (79).

  • Քուէյթ – Քուէյթ (78).

  • Լիբանան – Անթիլիաս (70), Ժըտէյտէ (74).

Ասոնց կողքին, կը վերականգնի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Փարիզի մասնաճիւղը (77) եւ Միութեան համագաղութային կառոյցին կը միանան Աղեքսանդրիոյ Հ.Մ.Ը.Մ.-<<Կամք>>ը եւ Գահիրէի Հ.Մ.Ը.Մ.-<<Արարատ>>ը (74):

1980-1990

Հ.Մ.Ը.Մ.ական մը Մոսկուայի Ողիմպիականին մէջ, Հ.Մ.Ը.Մ.ի 4 մասնաճիւղ՝ Խորհրդային Հայաստանի մէջ: Երկու բնորոշ իրադարձութիւն տասնամեակի սկիզբէն (80) եւ աւարտէն (90), իրարու կապուած՝ համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական բեղուն ձեռնարկներու 10 տարիներով:

Ուշագրաւ այս տասնամեակը կը բացուի մարրզական միջազգային մեծագոյն իրադարձութեան Հ.Մ.Ը.Մ.ականի մը մասնակցութեամբ: Հ.Մ.Ը.Մ.ական հեծելանւորդ Այսար Սալլում 1980ին Լիբանանը կը ներկայացնէ Մոսկուայի 22րդ Ողիմպիականին: Այնուհետեւ, Հ.Մ.Ը.Մ.ականներու մասնակցութիւնը Ողիմպիականներուն կը դառնայ յաճախակի երեւոյթ. Լոս Անճելըսի (84) եւ Սէուլի (88) Ողիմպիականներուն Լիբանանը կը ներկայացնեն Հ.Մ.Ը.Մ.ական հեծելանորդներ Սերոբ Արսլանեան եւ Մհեր Ծատուրեան:

Այս միջոցին, Հ.Մ.Ը.Մ.ական կեանքը կ’եռայ գաղութէ գաղութ կազմակերպուած համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական ձեռնարկներով.- 2 Ընդհանուր Ժողով, 2 համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական բանակում, 3 համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական մարզախաղեր եւ 2 համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական սկաուտական սեմինարներ: Կը ստեղծուին 10 նոր մասնաճիւղեր եւ կը վերականգնին երկու ուրիշներ Եւրոպայի եւ Ամերիկեան ցամաքամասի զանազան երկիրներուն մէջ:

Կազմակերպական ուռճացման եւ  հզօրացման լաւագոյն պատկերները կու տան Միութեան Ընդհանուր Ժողովներուն մասնաճիւղերու ներկայութեան թիւերը: 1983ի Գ. Ընդհանուր Ժողովին, Աթէնք, կը մասնակցին 55 մասնաճիւղերու ներկայացուցիչներ, իսկ 1987ի Դ. Ընդհանուր Ժողովին, դարձեալ Աթէնք, կը մասնակցին 57 մասնաճիւղերու ներկայացուցիչներ:

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական բանակումներու մասնակցութեան թիւերը խօսուն են այլապէս. 1986ի Գ. Ընդհանուր Բանակումին (Անգլիա) կը մասնակցին 11 շրջաններէ 269 բանակողներ, իսկ 1990ի Դ. Ընդհանուր Բանակումին (Յունաստան) ներկայ կ’ըլլան 14 շրջաններէ 484 բանակողներ:

Սկաուտական աշխատանքները նոր թափ եւ մղում կը ստանան յատկապէս համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական երկու սեմինարներէ ետք: Առաջինը՝ 1982ին, Աթէնք, իսկ երկրորդը՝ 1988ին, Գալիֆորնիա:

Մարզական կեանքը եւս կ’ապրի մեծ աշխուժութիւն: Կը կազմակերպուին համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական 3 մրցաշարքեր՝ 1981ին (Գանատա), 1985ին (Լոս Անճելըս) եւ 1990ին (Վալանս), որոնց իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն Հ.Մ.Ը.Մ.ի մեծ ընտանիքին պասքեթպոլի, վոլիպոլի եւ ֆութպոլի լաւագոյն խումբերը:

Շրջանային մակարդակի վրայ, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու Շրջանային Վարչութիւնը իր առջեւ կը բանայ աշխատանքի նոր հորիզոններ, երբ կը ձեռնարկէ ՔԱՀԱՄի՝ Քալիֆորնիոյ Հայ Աշակերտական Մարզախաղերու (84) եւ Համահայկական Խաղերու (88) կազմակերպման: ՔԱՀԱՄը եւ համահայկական խաղերը տարեկան դրութեամբ տեղի կ’ունենան մինչեւ օրս: Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղերու կողքին,Համահայկական Խաղերուն կը մասնակցին շրջանի Հ.Բ.Ը.Մ.ի, Հ.Մ.Մ.ի եւ երիտասարդական այլ կազմակերպութիւններու մարզական խումբերը:

Արեւմտեան շրջանին խանդավառութիւնը կը վարակէ նաեւ Արեւելեանը: 1990ին, Արեւելեան Միացեալ Նահանգներու Շրջանային Վարչութիւնը կը ձեռնարկէ միջ-մասնաճիւղային իր խաղերուն, որոնք տարեկան կանոնաւորութեամբ տեղի կ’ունենան մինչեւ օրս, ամէն տարի մասնաճիւղի մը հիւրընկալութեամբ:

Հպարտառիթ յաջողութիւններու ոգեւորիչ այս ընդհանուր մթնոլորտին մէջ, Հ.Մ.Ը.Մ.ի ընտանիքը ծանր հարուած մը կը ստանայ, երբ կը կորսնցնէ իր յաջորդական Կեդրոնական Վարչութիւններու ատենապետ եղբ. Վարդգէս Տէր Կարապետեանը: Յունուար 1986ին, եղբ. Վարդգէս գաղափարակից երկու այլ եղբայրներու՝ Լեւոն Պէրպէրեանի եւ Ներսէս Խիւտավերտեանի հետ կը սպաննուի հայութեան անարգ թշնամիներու կողմէ:

Եղբ. Վարդգէս Տէր Կարապետեանի նահատակութիւնը Հ.Մ.Ը.Մ.ի ընտանիքը ցնցող միակ դէպքը չ’ըլլար սակայն: Տասնամեակի աւարտին, համայն հայութեան հետ, Հ.Մ.Ը.Մ.ի աշխարհասփիւռ մասնաճիւղերը կը ցնցուին Արցախի պահանջատիրութեամբ եւ Հայաստանի երկրաշարժով: Աշխարհի չորս ծագերէն Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղեր օգնութեան կը փութան աղետահար իրենց հայրենակիցներուն:

Հայաստան կը ծանօթանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ին, իր իսկական դիմագիծով, հայանուէր ծառայութեամբ: Գրկաբաց կ’ընդունի զայն համայնավար վարչակարգի վերջալոյսի օրերուն: Հ.Մ.Ը.Մ. պանծալի Եռագոյնով մուտք կը գործէ Հայաստան եւ իր առաջին մասնաճիւղը կը հիմնէ մայրաքաղաք Երեւանի մէջ, 2 Դեկտեմբեր 1989ին: Այնուհետեւ կը հիմնուին 3 նոր մասնաճիւղեր՝ Չարենցաւանի, Աբովեանի եւ Սիսիանի մէջ:

Այս տասնամեակին, մասնաճիւղերու հիմնադրման աշխարհագրական պատկերը կը ներկայանայ հետեւեալ ձեւով.-

  • Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ – Փրովիտընս, Ֆլորիտա (81). Ալպընի (86), Գանատա – Սէնթ Գաթրինզ (86).

  • Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ – Սան Տիէկօ (83).

  • Իտալիա – Միլանօ (83).

  • Աւստրիա – Վիեննա (85).

  • Աւստրալիա – Արեւելեան Սիտնի (81), Արարատ (89).

  • Լիբանան – Պաթրուն (87- հետագային կազմալոյծ).

  • Հայաստան – Երեւան (89), Չարենցաւան, Աբովեան, Սիսիան (90).

  • Ասոնց կողքին կը վերականգնին նաեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Վալանսի (83) եւ Մոնթէվիտէոյի (87) մասնաճիւղերը:

1990-2000

Հ.Մ.Ը.Մ. անկախ Հայաստանի մէջ, Հ.Մ.Ը.Մ. – Հ.Ա.Ս.Կ. Համաշխարհային Սկաուտական Շարժումին մէջ:

Դարավերջի տասնամեակը Հ.Մ.Ը.Մ.ի արդի պատմութեան ամէնէն բախտորոշ հանգրուանը կը կազմէ անկասկած: 90ական տարիներուն, տասնամեակներու եւ սերունդներու երազներ կ’իրականան Հ.Մ.Ը.Մ.ի հայրենի բնօրրան վերադարձով եւ Համաշխարհային Սկաուտական Շարժումին անդամակցութեամբ: Անկախ Հայաստանի մէջ տեղի կ’ունենայ համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական երկու բանակում: Կը կազմակերպուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի 80ամեակի փառաշուք տօնակատարութիւն՝ Երեւանի մէջ, ներկայութեամբ հայ պետական աւագանիին:

Հ.Մ.Ը.Մ. Հայաստանի մէջ կը գործէ 10 մասնաճիւղերով: Կ’ունենայ Արցախեան պայքարի իր նահատակը, յանձին՝ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ եղբ. Վարդան Բախշեանի, որ կը զոհուի Հասանապատի ազատագրութեան կռիւներուն, Դեկտեմբեր 1991ին:

1995ին, Միութեան Զ. Ընդհանուր Ժողովին որոշումով, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Հայաստանի սկաուտութիւնը կը կոչուի Հայաստանի Ազգային Սկաուտական Կազմակերպութիւն (Հ.Ա.Ս.Կ.): Յաջորդ տարի, Կազմակերպութիւնը Ֆրանսայի <<Հայ Արիներ>>էն կը ստանձնէ համաշխարհային սկաուտութեան մօտ հայ սկաուտութեան ներկայացուցչութեան ջահը, իսկ 17 Ապրիլ 1997ին պաշտօնապէս մաս կը կազմէ Համաշխարհային Սկաուտական Շարժումին: Աւելի ուշ, Ապրիլ 1998ին, Կազմակերպութիւնը կը հանդիսանայ սկաուտական Եւրօ-ասիական բաժանմունքի հիմնադիրներէն: Կազմակերպութեան ատենապետը կ’ընտրուի բաժանմունքի նախագահ:

Հայրենիքէն դուրս, տասնամեակը բեղուն կ’ըլլայ Հ.Մ.Ը.Մ.ական կեանքի նորանոր իրագործումներով: Կը հիմնուին 17 նոր մասնաճիւղեր, որոնց 7ը՝ Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու մէջ: Կը վերականգնի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պուլկարիոյ շրջանը 6 մասնաճիւղերով եւ 500 անդամներով:

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական ձեռնարկները կը շարունակուին նախորդ տասնամեակներու թափով: Տեղի կ’ունենան համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական երկու մարզախաղեր, 1993ին՝ Գանատա եւ 1997ին՝ Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ: Կը կազմակերպուի համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական սկաուտական Գ. համագումարը, 1996ին՝ Սիտնի:

Այս միջոցին մեծ աճ կ’արձանագրեն մասնաճիւղերու եւ անոնց անդամական շարքերուն թիւերը: Յաջորդական Ընդհանուր Ժողովները եւ համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական բանակումները այս մէկուն լաւագոյն ապացոյցները կու տան:

1991ի Ե. Ընդհանուր Ժողովին, Աթէնք, կը մասնակցին 62 մասնաճիւղերու ներկայացուցիչներ: 1995ին, Զ. Ընդհանուր Ժողովին, Պէյրութ, մասնաճիւղերուն թիւը 83 է, իսկ չորս տարի ետք, Է. Ընդհանուր Ժողովին ներկայ կը գտնուին 87 մասնաճիւղեր:

Խրախուսիչ նոյն պատկերը կը կրկնուի նաեւ համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական բանակումներուն: 1994ի Ե. ընդհանուր բանակումին, Բիւրական, ներկայ կը գտնուին 14 շրջաններէ 432 բանակողներ: 1998ին, Զ. ընդհանուր բանակումին, Աղաւնաձոր, 18 շրջաններէ կը մասնակցին 740 բանակողներ:

Շրջանային մակարդակի վրայ, յատկանշական նորութիւններ կ’արձանագրուին Եգիպտոսի եւ Հարաւային Ամերիկայի մէջ: 1994ին կը սկսին Եգիպտահայ պասքեթպոլի մրցաշարքերը, որոնց մեծ խանդավառութեամբ կը մասնակցին Աղեքսանդրիոյ Հ.Մ.Ը.Մ.- <<Կամք>>ը եւ Գահիրէի Հ.Մ.Ը.Մ.- <<Արարատ>>ը: Արժանթինի մէջ, 1996ին կը վերսկսին երկար ժամանակէ ի վեր ընդհատուած Նաւասարդեան խաղերը, որոնք այնուհետեւ կը վերածուին տարեկան աւանդութեան:

Այնուամենայնիւ, տասնամեակն ու դարը կը փակուին ոչ- Հ.Մ.Ը.Մ.ական նախաձեռնութեամբ մը. Համահայկական Առաջին Մարզախաղերով, որոնք իբրեւ Սփիւռք Հայրենիք միասնութեան կամուրջ, նոր էջ մը կը բանան հայ մարզական կեանքի պատմութեան մէջ:

Երկու տարուան նախապատրաստական աշխատանքներուն իր ամբողջական մասնակցութիւնը բերելէ ետք, Հ.Մ.Ը.Մ. խաղերուն կը մասնակցի 250 մարզիկ-մարզիկուհիներով: Խաղերը տեղի կ’ունենան Երեւանի մէջ, 28 Օգոստոսէն 5 Սեպտեմբեր 1999, մասնակցութեամբ՝ աշխարհի 62 քաղաքներէ 1141 մար-մարզիկուհիներու:

Դարավերջի տասնամեակին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի նոր մասնաճիւղերու հիմնադրման աշխարհագրական պատկերը կը ներկայանայ հետեւեալ ձեւով.-

  • Հայաստան – Հրազդան, Էջմիածին, Վարդան Բախշեան, Արարատ – Վետի, Ախթալա, Լոռի (91).

  • Արցախ – Արարատ (98).

  • Շուէտ – Սթոքհհոլմ (91- հետագային կազմալոյծ).

  • Հոլանտա – Ալմելօ (96).

  • Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ – Սանթա Քլարա, Սոլթ Լէյք (91), Սաութ Պէյ (92), Քրեսենթա Հովիտ (93), Պըրպէնք (95), Լաս Վեկաս (96), Ֆինիքս (98).

  • Լիբանան – Պաուշրիէ (98).

Ասոնց կողքին կը վերականգնին Սուրիոյ Քեսապի մասնաճիւղը (94) եւ Պուլկարիոյ 6 մասնաճիւղերը՝ Փլովտիվ, Սոֆիա, Վառնա, Ռուսէ (91), Շումէն (97) եւ Պուրկաս (99):